Արուեստաբանական գիտութիւնների դոկտոր, բազմաթիւ մենագրութիւնների հեղինակ, այլախոհ, նախկին քաղկալանաւոր Ալեքսանդր Մանուչարեանը կը դառնար 90 տարեկան։ Լինելով ճշմարիտ արուեստագէտ՝ ազատասէր եւ հայրենասէր անձ նա չէր կարող հաշտ ապրել կոմունիստական բռնապետութեան հետ։ Ազգային եւ ազատասիրական գործունէութեան համար 1980 թ․-ին դատապարտւում է եւ սիբիրեան կալանավայրում ու աքսորավայրում անց է կացնում 6 տարի։ Կալանքից վերադառնալուց ընդամենը մէկ տարի անց նա միանում է յանուն անկախութեան հանրաքուէի բացայայտ պայքար ծաւալած ԱԻՄ-ին դառնալով այդ կազմակերպութեան հիմնական դէմքերից մէկը։ 

Մեկ էլ որ մարդիկ որ չեն դժգոհի Հայաստանից, չհասկանալով որ սա, և միմիայն սա է անսպառ հնարավորություններիի ու ամենաբարդ երազանքնենրի կատարման երկիրը։ Օրինակ Հայաստանում է հնավոր, որ 23 տարեկան պատանին հասցնի այդ տարիքում համ բուհ ավարտի, համ բանակ ծառայի, համ դառնա դատախազ ու համ էլ ձեռի հետ միլիոնատեր։ Ու այդ ամենը՝ մորքուրից թաքուն։ Աֆրիկյան մի քանի երկրից զատ անհնար է աշխարհի որևէ կետում նման երազանքների կատարում պատկերացնել։ Ու այս պարագայում մեկ էլ որ չեն ասի Ամերիկա, ամերիկյան երազանք, ֆլան-ֆստան։ Ամերիկան քաք ա կերել նման ռազմախի ու հնարավորությունների առաջ։

Այսօր Տիրոջ կամքով մեր ազգային կեանքի վերաբերեալ գտայ մի բան, որի մասին պատկերացում իսկ չունէի։ Մինչեւ վերջերս կարծում էի, թէ Աստուած ինձ բազմաթիւ փորձութիւնների մէջ պահպանել է ԲԱՑԱՐՁԱԿ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՄԱՐ, բայց հիմա մտածում եմ, որ ԱԶԳԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԻ առումով մի շատ էական բան կայ, որ պիտի իմանան բոլոր հայերը․․․ Եւ դա այսօր ստացայ։ Իսկ երազներումս ի՞նչ վիճակ էր՝ իրաւագիտական քննարկումներ, հոգեբանական վերլուծութիւններ, որոնց հարթմնի ընդունակ չեմ։ Իսկ ինչ կատարեալ ֆրանսերէն էինք խօսում. զարթնելուց յետոյ դեռ այդ մթնոլորտում էի՝ թարմ նոյնիսկ դարձուածքների հնչեղութիւնը մտապահած։

Այո, դա է սկիզբը՝ հետագայում մեծ կործանման, նաև այսպես են ոչնչանում բարոյական, ավանդական չափանիշներն ու արժեքները՝ ծնող, ընտանիք, առողջություն, գիտակրթական աշխարհից հեռացում, դատարկություն, որից հետո արդեն՝ ինքնասպանություններ, գողություններ, մարդասպանություններ… շատ հարգելի Պարույր, հիմա ԱՄՆ ում էլ են թույլատրում մարիխուանան, կինս ծանր հիվանդ է, իրեն բժիշկները մարիխուանայով դեղ են տալիս, շատ դեպերում հիվանդների համար օգտակար է լինում, ցավազրկող է… գուցե մոլի դառնալը վտանգավոր է…Պարզւում է «յեղափոխութիւնը» նաեւ «մարիխուանայի» համար էր, բայց չէին ասում։ Մենք էլ ասենք, որ մոլի թմրամոլներն սկսել են դրանով։

Հիմա երբ ինքը հրապարակայնորեն նորից մեղադրում է Սերժ Սարգսյանին ու իր եղբորը քրեական հանցագործությունների մեջ, ապա պարտավոր ա իր այդ հայտարարություններին կցի ծանրակշիռ ապացւոյցները ու այդ փաթեթեը տեղում ուղղի իրավապահ մարմիններին, որոշ ժամանակ անց էլ հասարակությանը հայտնելով դրանց արդյունքների մասին, կոնկրետ քրեական գործերի տեսքով։ Թե չէ արդեն շուտով մեկ տարի լինել իշխանություն, ու ամեն անգամ հասարակությանը հրամցնել այդպես էլ քրեական գործերի տեսք չստացած մերկապարանոց հայտարարություններ, անլուրջ ա, ու մի տեսակ ծիծաղելի, եթե չասենք, որ նման պարագայում դա կոչվում է զրպարտանք․․․

Կառավարութեան ծրագրի առիթով ելոյթում Արցախի փոխարէն Նիկոլը «Ղարաբաղ» էր ասում։ Էս ի՞նչ թուրքըմբռնող «դուխով» է մեր «հայակետրոնը»։ Ամեայն իշխանություն, որը անգիտակից է գնահատելու Ազգի Ցեղի Հայրենիքի մեկ ամբողջություն կարևորությունը, դատապարտված է ինքնաոչնչացման Հա հա հա, շատ դիպուկ է ասված , նույնիսկ կարելի է “աղվամազյան հեղափոխութուն” կանչել:  Վաղը նաեւ երկու հեռուստահաղորդումների եմ հրաւիրուած։ Չմերժեցի, զի աւելի քան մէկամսեայ բացակայութիւնս բարոյական իրաւունք չի տալիս։ Գորգիսյանի ելույթի ամբողջ ընթացքուն հետևի կադրում Նազարյանը ամբողջ ընթացքում հեռախոսից չկտրվավ։ Երևի քննադատությունը իրենց մասին չէր։

Երկու օրում աւելի քանի 1500 կմ ճանապարհ անցանք՝ Լոս Անջելես-Ֆենիքս-Լոս Անջելես։ Ճանապարհի մէկ քառորդն էլ հին ընկերս՝ Մարտինը վարեց։ Զուտ ամերիկեան հանդիպումներ էին՝ հետաքրքրական, հոգեհարազատ (նաեւ հին ընկերներ) եւ, յուսանք, նաեւ արդիւնալի։ Ուզում են թարգմանել գրքերիցս 3-ը՝ «Ազատութեան ճանապարհի բանտերում (2 հատորները)» եւ «Նիւ Եորքուհին»։ Զուգահեռաբար ձեռք բերուած պայմանաւորուածութիւնների մասին կը տեղեկացնեմ իր ժամանակին։ Այսպիսով (ինձ համար) վարելու նոր «ռեկորդ» սահմանեցի։ Երկար ճանապարհից յետոյ ինձ հանգստութիւն ու խաղաղութիւն է պարգեւում երկու օրում բաւական մեծացած Արեւը, իսկ միւս լուսանկարներում «Գեներալ Փեթոնի թանգարան»-ի ցուցանմուշներից են՝ հրասայլեր։։

Վերջին երկու տարում Հայաստանում բաւական տարածում ստացաւ՝ «կարեւորելով, կարեւորում եմ, կարեւորում է» արտայայտութիւնը ի տարբերութիւն է երկարաշունչ սակայն գրագէտ եւ ողջամիտ՝ «կարեւոր համարելով» արտայայտչաձեւի։ Չասեմ, թէ ով է այս կեղտի հիմնադիրը, բայց կեցցէ այդմեծամիտ տականքը, ում յաջողուել է մեզանում տարածել այդ՝ մարդուն ենթագիտակացական մակարդակով որակազրկող խօսելաձեւը։ Փորձեք ձեզ յայտնի որեւէ լեզուով թարգմանել այդ «ԵՍ ԿԱՐԵՒՈՐՈՒՄ ԵՄ» ցնդաբանութիւնը եւ կը հասկանաք, թէ ինչու եմ այդպէս խիստ գնահատում։ 

Մի բաւականին յայտնի (աշխարհով մէկ յայտնի) ընկերութեան ներկայացուցիչ առաջարկում է իմ վերաբերեալ ֆիլմեր արտադրելու մենաշնորհը (անժամկետ) բաւական բարձր գնով վաճառել իրենց ընկերութեանը։ Վիճակախաղում շահելու նման մի բան է, բայց յիշում եմ, երբ Եթովպիա արտաքսուելուց յետոյ յայտնուեցի Իտալիայում, հենց առաջին պահից համաեւրոպական «Սիգմա» ընկերութեան լուսանկարիչներ ու ներկայացուցիչներ ուղեկցում էին թէ Իտալիայում, թէ Ֆրանսիայում ապա նաեւ Գերմանիայում եւ առաջարկում նման (աւելի ընդգրկուն) պայմանագիր իրենց հետ կնքել։

Ես դեմ եմ օրհներգը փոխելուն, բայց դա չի նշանակում, որ պետքա փնովել Խաչատրյանին։ Մարդկային հարաբերությունների մրցույթ չի, որ ընտրենք անհատներին, խոսքը երգի մասինա, էն ինչ ունենք շատ հեշտա, մեղեդային, հզոր ու հնչեղ, մեկ խոսքով՝ պարզ ու հանճարեղ։ Խաչատրյանի գրած երաժշտությունը շատ ծանր է, ու չհիշվող։ նույնիսկ 10րդ անգամ լսելուց հետո , անհնար է երգել, քանի որ չի մտնում հոգու մեջ։ Իսկ թե Ստալինից ինչ էր սպասում նա, որևէ կապ չուներ էստեղ, ու կարծում եմ ոչ ոքիս չի վերաբերում։ Նույնիսկ փոքրիկ երեխան գովասանքի ու բարձր գնահատականի կարիք է զգում։

Top