ԽՍՀՄ կենտրոնական իշխանություններն ԱՄԿ դեմ պայքարում հայաստանյան ՊԱԿ-ին դրսից լրացուցիչ ուժեր են տրամադրում։… որքան էլ տարօրինակ է, դրսից բերված հսկիչներով են համալրում պետական անվտանգության կոմիտեի ոչ մեծ մեկուսարանը։ Մինչեւ 1974-ի ամառ շարունակվող այս ակտիվ գործունեությունների ընդհանուր ղեկավարումն իրականացնում էր կալանավայրից նոր վերադարձած Պարույր Հայրիկյանը։ Ստրուկ եւ ստորին բառերի արմատները հայերէնում նոյնն են, այսինքն՝ ի տարբերութիւն, օրինակ, ռուսերէնի, որտեղ ստրուկի եւ ոչ ստրուկի տարբերութիւնն այն է, որ առաջինը բնութագրւում է իր հանրային-ընկերային («ռաբ» ԱՇԽԱՏՈՂ) կարգավիճակով, հայերէնում աւելի նշմարելի է բարոյական, արժէհամակարգային ընկալումը։ (Վահան Տէրեանն ասում էր՝ «Գերուած ենք մենք, ոչ՝ ստրուկ, գերուած մի արծիւ․․․») Հետեւաբար, բնական է ներկայ իշխանութիւնների առնչութեամբ որեւէ ՎԵՐ բառի զուգակցութեամբ հասկացութեան օգտագործման արհեստականութիւնը նրանց նկատմամբ։

Վերջին օրերին ֆեյսում կարելի է հանդիպել տարատեսակ պրիդուրոկների գրառումների այն մասին, թե բա մենք հպարտ ենք ու ջանդամ թե գազը չի թանկանա։ Ու այդ կապակցությամբ հիշեցի մի հատ հին ուսանելի անեկդոտ։ Նավը կործանվում ա, կենդանի մնացածները ընկնում են մարդակերների ձեռը, որոնց ոժդը հայտարարում ա, որ կամ մահ, կամ բուդու, այսինքն դոմփելու են անկախ սեռից։ Դե սաղ գլուխները կախ ընտրում են բուդուն, մեկ էլ մեկը հպարտորեն գոռում ա, թե բա ես ընտրում եմ մահը, ու արհամարհական նայում ա ոժդի վրա։ Ոժդն էլ այնտեղից գոռում ա՝ Մահ չերեզ բուդու…

յ, տղա, մի նոր բան ասա։ Էս ի՞նչ անիմաստ բառերի կոյտ է։ Սիրածիդ հետ հանդիպումների հաճախականութեամբ կարող ես ուրախանալ։ Էս հաճախականութիւնն ու՞մ համար է կարեւոր․․․ Արցախի հարցի «վերաբերեալ քննարկում չենք ունեցել», «գազի թեմայի վերաբերեալ ․․․ քննարկումները կը շարունակուեն», «ամենակարեւորն այն է, որ ամեն այսպիսի հանդիպումները ․․․ չեն հերիքում ինչը նշանակում է որ այդ հանդիպումները պէտք է շարունակուեն․․․» Աւելի մեծ դեբիլութիւն պատկերացնել հնարաւո՞ր է։ Գազի գնման ժամկետն սպառւում է։ Մենք իրաւունք չունե՞նք իմանալու մեր սպառած գազի գինը։ Այ տականք, գազի գինը ինչքա՞ն է լինելու։ Սա լրիւ հոգեբուժարանի ապրանք է, լաւագոյն դէպքում։

Մի անգամ ամերիկեան դիւանագէտները ԼՏՊ-ին ասացին, որ իրենք կաճառային («ինստիտուցիոնալ») յիշողութիւն ունեն։ Հիմա երբ սա խօսում է ժողովրդավարութիւնից, ակամայ ուզում ես յիշեցնել դրա «սահմանադրութիւնը», որի նման այլանդակութիւն մէկ էլ ՍՍ-ի ու ՆՓ-ի այս խուժանադրութիւնն է։ Դրա ընտրական օրէնսգրքով էլ ԱԻՄ-ը 1995 թուին 7․5 տոկոս ստանալով, պառլամենտական աթոռների միայն 2 տոկոսին տիրացաւ։ Գոնէ լռիր, տեղդ վեր ընկիր, ի սկզբանէ ժողովրդավարութեան դեռ սաղմերի պղծումը քեզնից է սկսուել։ Եթէ մի անգամ էլ թպրտաս ու համարձակուես ժողովրդավարութիւն բառն արտասանել, վերից վար՝ Ջեմմա Մաժինեանին մահուան դուռն հասցնելդ, ԳԽ նախագահ «ընտրուելդ», պառաւաքարը, 95-ի ու 96-ի «ընտրութիւնները» էութիւնդ կը ներկայացնեմ նոր սերնդին ու ստորափառ, ստախօս զաւակդ էլ՝ իր շնիկների թայֆայով քեզ չի փրկի, որքան էլ շողոքորթելու ճիգեր գործադրես։

Շարքային նաեւ լաւ գործիչներն զբաղւում են ընթացիք մանր ու մեծ հարցերով, նաեւ օրուայ բռնակալների դէմ պայքարելով։ Էդ տեսակից են Սերժ անձի դէմ պայքարողներն ու յետոյ այդ պայքարողների դէմ պայքարողները։ Իրական մեծութիւնները, որոնցից ցաւօք գրեթէ չենք ունեցել, պայքարում, աւելի ճիշտ աշխատում են բոլոր՝ ներկայ ու ապագայ ռեժիմների դէմ։ Դա այնպիսի իրաւական համակարգի ստեղծումն է, որը հենց սկզբից կը բացառի իշխանազաւթերի ասպարէզ գալն անգամ։ Այդպիսի մի նպատակ է հետապնդում «Բացարձակ ժողովրդավարութեան սահմանադրութեան» ընդունման ուղղութեամբ տարուող աշխատանքը։ Կարգին հայերը դանդաղում են միանալու հարցում, բայց ես համբերութեամբ սպասում եմ։ Ի վերջոյ իրենց աւելի է պէտք…

Կարդացի, որ «յեղափոխութիւն»-ից յետոյ 20 (եւ աւել) տոկոս աւելի շատ գումար է Հայաստանից դուրս ուղարկուել քան մինչ «յեղափոխութիւնը» նոյն ժամանակահատուածում։ Հսկայական գումար։ Որոշ ճիշտ գաղափարներ անգիր արել էին, բայց կեանքը ցոյց տուեց, որ դրանց հետ ոչ մի կապ չունեն։ Չեն էլ հասկանում, որ եթէ ինձ պէս մարդկանց սրտացաւ խօսքը որքան էլ ֆեյքախեղդ անել փորձեն, աւելի ազդեցիկ է, քան իրենց ստրկամիտ զոմբիների բանակինը։ Չէ՞ որ իրենք իրենց ճղճղոցներով ու ստերով բանական եւ կարող մարդկանց որեւէ վստահութիւն չեն ներշնչում։ Մինչդեռ քաղաքացուն հաւատալ վստահելով, Սահմանադրութեան միջոցով դա հիմնական արժեք դարձնելով պիտի նրա՝ քաղաքացու վստահութեանն ու հաւատին արժանանային….Սուտն ու կեղծիքը երբեք դրական զարգացումների չեն հանգեցրել։

Երբ 1915 թ.-ին ռուսական հրամանատարութիւնը հրաման է ստանում հեռանալ Վանից, ռուս բարձրաստիճան սպաները մեծ տարակուսանք են ապրում նման հակառազմագիտական եւ դաւադիր հրամանից։ Հայերը առաջարկում են թողնել երկու հրանոթ եւ հինգ հարիւր հայ կամաւոր, բայց նրանց փոխանցւում է վերադասների կարգադրութիւնը եւ առաջարկը՝ բոլորը պէտք է հեռանան։ Չի հակադրւում ոչ մի ԱԶԳԱՅԻՆ ԳՈՐԾԻՉ․․․ Եւ կատարում է ամենասարսափելին՝ ամայանում է հերոսական դիմադրութեամբ ամենահզոր հայոց նահանգը Վան-Վասպուրականը։ Այս ռուս սպայի գրութիւնը կարդալով յիշեցի նաեւ այնօրեայ ԶԱՐՄԱՑԱԾ ՌՈՒՍ ՍՊԱՆԵՐԻՆ, բայց փաստ է, որ նրանք՝ սպայական պատիւ ունեցողները չեն որակը այդ աղետաբեր կայսրութեան պետական համակարգում։

Երկու օր առաջ հանդիպեցի ամերիկացի ընկերոջս (աշխատել է Ռեյգանի աշխատակազմում), ում հետ 1990-ի սկզբին գնացել էինք Պրահա։ Հաւելը նոր էր նախագահ ընտրուել, բայց «կագէբէ» դեռ իրավիճակի տէրն էր երկրում։ Հաւելի հետ պիտի մի քանի կարեւոր հարցեր քննարկէինք՝ մասնաւորապէս յետագայում տեղի ունեցած մեծ խորհրդաժողովի հարցը (PEACEFUL ROAD TO DEMOCRACY)։ Ես չեմ յիշում, բայց ինձ շատ նման է ընկերոջս պատմածը։ Ասում է, «Հանդիպմանը նախորդող գիշեր Պրահայում զբոսնելիս դու ասացիր, «Մարտին, եթէ Հաւելն առաջարկի ամեն ինչ գաղտնի պահել, մենք ընդհատում ենք բոլոր խօսակցութիւնները եւ իր հետ ոչինչ չենք անում»»։ Պարզուեց, այդ օրը ինքն ու իր մտերիմները (մերոնքական ամերիկացիներից) որոշում են, որ ճիշտ մարդկանց հետ են աշխատում (աւելի խանդավառ բառեր էր օգտագործում․․․․)։

Հետաքրքիր է, այսօր ազգային քաղաքական կեանք մտնողներն ի՞նչ սկզբունքով, ի՞նչ տրամաբանութեամբ եւ ի՞նչ արժեքներով են առաջնորդւում, որ ԱԻՄ-ից՝ հայ իրականութեան միակ յաջողակ՝ իր ի սկզբանէ ազդարարած ծրագրի իրականացումը տեսած, ազգին ռազմավարական նշանակութեան ինչ որ բան տուած (նաեւ անցեալ ունեցող) ազգային քաղաքական ուժից բացի այլ հանգրուան, ուժերի դրսեւորման կառույց ու մեկնարկային հենարան են որոնում․․․ Իրենց իրաւունքն է, բայց չկա՞ն բարձր արժեքներ, պատմական փորձառութեան գնահատում, անաչառ վերլուծական միտք․․․

Տեսնես էլ ինչ այլանդակութիւնների պիտի առնչուենք էս «յեղափոխական»-ների օրօք։ Ինքնիշխանութիւն նշանակում է օտարի պարտադրող որեւէ գործողութեան բացառում քո երկրում։ Քեզ ինչ պէտք է, դու դա պիտի կարողնաս անկաշկանդ անել։ Միայն տականքը կարող է իր երկիրը թուրքի հետ բաժան բաժան արած, այսինքն՝ թշնամի պետութեան հետ պայմանագիր կնքել հայ ժողովրդի ինքնիշխանութեան դէմ․․ԼՏՊ-ն սկսեց ՆՎՓ-ն շարունակում է։ ՄԱՐԴ ԷԼ ԱՅՍՔԱՆ ՓՈՓՈԽԱՄԻՏ ԼԻՆԻ ․․․Ինչու՞ ես այդքան հակաԵԱՏՄական եղել, եթէ այսօր այդքան ստորաքարշ ԵԱՏՄական կարող ես դառնալ․․․․

Top